Xose Luís Barreiro Rivas, politólogo: “O PPdeG actual é unha mestura de galeguismo e yupies de Madrid”

Xose Luís Barreiro Rivas foi o ideólogo da primeira campaña de Alianza Popular en Galicia
Xose Luís Barreiro Rivas foi o ideólogo da primeira campaña de Alianza Popular en Galicia
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

Xosé Luis Barreiro Rivas (Forcarei, 1949) é ex-vicepresidente da Xunta con Alianza Popular (AP) e logo co PSdeG, amais de politólogo e profesor universitario. Mais Barreiro tamén é unha das persoas que mellor coñece o comezo do éxito do PPdeG en Galicia, sobre todo tendo en conta o liderado de Barreiro Rivas dentro da campaña ‘Galego coma ti’, un slogan que sintetiza o éxito de AP nas primeiras eleccións galegas. O politólogo sabe de primeira man como foi evolucionando a formación dos populares e que se esconde detrás do gran éxito do partido conservador: cales son os seus alicerces no pasado e presente, xunto coas súas posibles problemáticas no futuro. Así pois, o experto subiu á autocaravana de Carretando para facer unha viaxe pola historia do PPdeG, do seu galeguismo e dos motivos polos que conseguiu gobernar en Galicia dende as súas primeiras eleccións até a actualidade sen apenas ser derrotado.

PREGUNTA: Remontámonos ó pasado, en concreto a 1981 para poñernos en contexto. Este foi o ano das primeiras eleccións á Xunta de Galicia, ás cales Alianza Popular (AP) chegaba tras un mal resultado a nivel nacional. Como director de campaña do partido para estes comicios, que nos pode contar desta situación negativa na que estaba AP?

RESPOSTA: Alianza Popular estaba naquel momento, se nos remontamos a 1979 en vez de 1981, camiño do fracaso total. Xa fracasara dúas veces no Congreso dos Deputados, nas eleccións municipais e nas autonómicas de Catalunya e País Vasco. O feito de que se producira por primeira vez en España a fichaxe dun politólogo para facer unha campaña vai cambiar radicalmente aquilo. Vai trocar non só porque o politólogo faga ciencia política, por certo con moita liberdade e cobrando, tamén por unha serie de acontecementos que se produciron naquel momento que foron moi ben aproveitados. Se non fose así, non sería posible que pasaramos de estar nunha posición na que practicamente se nos convocaba coma partido testemuñal a gañar as eleccións en Galicia e, por dicilo dalgunha maneira, non volvelas perder xamais.

P: Cales foron as chaves do éxito de AP para conseguir gañar estas primeiras eleccións?

R: Contribúen varias cousas que cito moi rapidamente. En primeiro lugar, algúns problemas da Unión de Centro Democrático (UCD) na gobernación do Estado e no enfoque dalgúns temas xa normais entrando na transición. En segundo lugar, aconteceu neses momentos a redacción do Estatuto de Autonomía de Galicia, a disposición transitoria terceira e o conflito derivado do ditame da Comisión Constitucional do Congreso que obrigou despois ás Conversas do Hostal e á rectificación da reforma, practicamente antes de saír, do Estatuto de Autonomía. Isto foi o mellor aproveitado de todo canto fixemos. En terceiro lugar, unha serie de acontecementos na organización da UCD nos que interviñeron, entre outras cousas, o 23-F e uns elementos que daban a sensación de que estabamos atravesando unha profundísima crise do partido. Todo iso, aproveitado dunha maneira minuciosa por AP, levounos primeiro ás Conversas do Hostal e, finalmente, a conseguir gañarlle unhas eleccións aquí en Galicia á UCD. Era a primeira vez que AP gañaba unhas eleccións, polo que hai que vincular moito ó seu futuro este feito, que foi case un milagre.

P: Se algo destacou da campaña foi o slogan do cartel electoral. Conseguiu crear un lema recoñecido e cunha gran rendibilidade. Que papel ten o ‘Galego coma ti’ dentro do éxito de AP?

R: Digamos que a forma de comparecer nisto foi o slogan ‘Galego coma ti’. Este era, para quen estudase a posición de antes de AP, practicamente unha refundación do partido, xa que durante moito tempo fixera unha campaña moi reticente –por non dicir contraria– ó modelo autonómico. Así, o primeiro que fixen eu foi reformular a posición con respecto ó tema autonómico e ó conxunto do desenvolvemento constitucional. Non estamos aquí para resolver os problemas que non se resolveron na Constitución, senón para establecer un programa de goberno distinto e novedoso. A segunda foi facer política rexional ou local no sentido autonómico por unha razón moi sinxela, que AP estaba nese momento moi enfocada á política do Estado. A terceira era ter un forte compromiso con Galicia. Polo tanto isto explicábao o slogan ‘Galego coma ti’. Nós o que quixemos dicir con isto era: “Nós non vimos aquí a ensinarvos o que é ser galego como vos ensinan outros, nós vimos na liña contraria, imos copiar de vós o que hai que facer para ser galegos. Agora o que temos que demostrarvos é que fomos capaces de aprender e imitarvos nese punto, ó mesmo tempo que facemos o que sabemos facer, que é política”. Ese slogan tivo un éxito extraordinario porque foi capital en darlle a volta á perspectiva de AP, de ser un partido eminentemente derrotado a ser triunfador das eleccións de outubro de 1981.

P: Como crea este slogan?

R: Fixen un documento que escribín cun bolígrafo explicando a serie de cambios que quería introducir na forma de presentar o partido, no xeito de presentarse –falar en galego, falar dos temas de galicia, os símbolos do país, meter no discurso ós clásicos da literatura do pensamento galego…– e cheguei ás páxinas de dicir como sería o noso galeguismo. Entón eu escribín isto que vos acabo de dicir: non temos que ensinarlle á xente como ser galegos. Escribino e non lle din máis importancia. Entón, cando fixemos o primeiro traballo de campaña, realizamos un concurso entre algunhas propostas moi importantes de carácter nacional para que nos presentasen a base dunha campaña e ver a quen lle contratabamos realmente o funcionamento desta. Paréceme que foron seis e unha delas chegou coa fotocopia do meu escrito, que estaba a man, feito nunha diapositiva. Proxectouna cun círculo vermello pintado ó redor: “A campaña é esta frase, Galego coma ti”. Eu non a escribira coma un slogan, estaba no medio dun relato de como formular unha campaña e el convertiuna cun rotulador vermello nun slogan.

P: Se nos adentramos un pouco na etapa fraguista, o galeguismo volveuse aínda máis evidente como ferramenta discursiva e comunicativa. Ao seu xuízo, cales son os elementos que articulan o galeguismo na época de Fraga? 

R: Hai un cambio: folclorízase moito. As gaiteiradas das tomas de posesión, os choros diante do himno, todo isto… Eu penso que se perde calidade, pero non ten contrincante, polo que lle vai funcionando bastante ben. A primeira parte, a do ‘Galego coma ti’, era un proceso máis científico e, por dicilo dalgunha maneira, institucionalizado. O segundo é máis popular, ata o meu punto de vista populista. Non foi unha correcta xogada do Partido Popular de Galicia (PPdeG), pero seguiulle dando resultados porque non tivo contraposición por ningunha parte. Puidoa ter con Coalición Galega, pero fracasou. Para min hai un cambio a partir dos anos 90 no que Fraga chega facendo ese galeguismo sentimental que non lle deu mal resultado, pero que non era unha continuidade estrita da situación anterior. 

P: E se camiñamos do pasado ao presente, que fixo o PPdeG para manter a súa hexemonía no período post-fraguista?

R: Fixo unha mestura de galeguismo e yupies de Madrid. Dalgunha maneira levouno a que en determinados aspectos, como é por exemplo a cuestión do idioma, da cultura, etc., non acertou de todo, pero non lle fixo evidentemente ningunha falta tampouco porque seguimos na mesma. É dicir, o conxunto da oposición ao PP en Galicia está moi fragmentado, moi dividido, e non ten unha alternativa a isto. A única alternativa que hai é a do BNG, pero ó facerse desde a esquerda é moi complicado nun país de dereitas.

P: Non queremos obviar o papel dos medios de comunicación nesta relación coa propia estrutura do PPdeG. É un factor máis a engadir á construción da súa hexemonía?

R: Non creo que sexa un fenómeno distinto do que está acontecendo noutros lugares coma o País Vasco ou Barcelona. A prensa alí é menos independente aínda que aquí. Está máis situada no modelo de poder vasco e catalán, está máis intervida, hai medios públicos e polo tanto dende esa perspectiva non é diferente. Eu penso que só hai neste momento unha pequena diferenza dese nivel, dándovos a razón de que aquí hai unha coincidencia da prensa máis lida ou máis potente sobre o modelo que o PP produce para Galicia, pero creo que iso é consecuencia dun sistema de poder moi estable. Nesa estabilidade de corenta anos, nos diferentes eidos como o empresarial ou eclesiástico, responden á estrutura dun poder moi presente, estable e fixo que non tivo máis que incidentes, pero nunca perdeu as eleccións.

A organización interna do PPdeG, na análise do profesor Miguel Anxo Bastos, é un dos alicerces do seu dominio; a súa estrutura orgánica espallouse polo territorio galego case como as capelas ou igrexas, chegando a todos os rincóns posibles.

A organización interna do PPdeG, na análise do profesor Miguel Anxo Bastos, é un dos alicerces do seu dominio; a súa estrutura orgánica espallouse polo territorio galego case como as capelas ou igrexas, chegando a todos os recunchos posibles. Fotografía: Pablo J. Rañales.

P: Di que o PPdeG a medio e curto prazo ten a garantía de que seguirá gañando as eleccións. Non obstante, como se explica que non teña desgaste electoral cando é un goberno que non é capaz de solventar problemas estruturais do país?

R: O desgaste en política prodúcese cando hai vacíos. Ti pódeste abster, pero o país non se abstén e a oferta en Galicia non é competitiva co PPdeG. Por exemplo, collemos o resultado do bipartito Quintana-Touriño e evidentemente non anima a que se siga por esa vía. En primeiro lugar, os populares non cometen moitos erros. Evidentemente se facemos unha comparación entre os resultados e os ideais que podería haber, Galicia nunca foi gobernada nas súas estruturas. Por exemplo, se nós pensamos na distribución da poboación, nos mecanismos agrarios, na planta municipal… está todo sen tocar. Pero se se mira en relación con outras comunidades ou co goberno central, o goberno de Galicia non é malo. De tal maneira que vai escalando pouco a pouco na súa posición dentro do país a pesar de que ten algúns defectos estruturais grandes como a cuestión demográfica ou o avellentamento da poboación. Desde esa perspectiva non se produce un cambio se non hai unha substitución ventaxosa, polo menos á vista da xente, do poder que está establecido. A explicación dánola Feijóo na última campaña electoral: «O yo, o siete». E xa está, iso é matemática pura. Se collemos as mareas e outras experiencias xa tedes a resposta dada.

P: O profesor e politólogo Miguel Anxo Bastos apunta como factor para que non exista ese desgaste á organización interna, que sinala en clave electoral e cunha alta implementación no territorio. Que outros factores positivos destacaría do partido de Feijóo para manterse?

R: Eu creo que hai un fundamental que é unha certa identificación do país cunha forma de facer política. Despois hai variacións sobre elas, pero por dicilo dalgunha maneira, é a onde volves sempre cando se torcen as cousas. Collendo o bipartito Quintana-Touriño, vólvese ver que ó final quixo ser unha mala imitación dos populares. Unha parte importante das súas bravuras nin as inauguraron porque lle tiveron sempre medo a que unha maneira de gobernar distinta os alonxase do electorado na vez de plantexarlles unha alternativa positiva. Polo tanto, esa identidade que está no principio de ‘Galego coma ti’ creo que está ben collida, ben copiada e feito á medida do galego medio. Un poder que non molesta, que non fai grandes revolucións e moi estable. A combinación de identidade e estrutura organizativa de momento é imbatible.

P: En canto aos factores negativos? Que se podería dicir que falla ou que se podería mellorar notablemente no PPdeG?

R: Antes non lle fallaba nada, pero agora fállalle un pouco o electorado urbano. Dá a sensación de que o PP está padecendo unha quebra de imaxe que non é a quebra de Galicia, senón a quebra do PP a nivel estatal, que en Galicia se materializa especialmente no mundo urbano.

P: No tocante á mirada ao Partido Popular do futuro, que ameazas pensa que pode atoparse? Non atisbar un futuro post-Feijóo?

R: Esa é a chave, xa é o problema que ten. Aínda que o problema xa o tiña cando se sucedeu a Fraga e non lle ocorreu nada, foi case un paseo militar. Todo o mundo cría que Fraga era imposible de sucederse, máis imposible que Feijóo. Neste momento non ten sucesor e polo tanto, se se producise calquer quebra que obrigara a ir a unhas eleccións e Feijóo non poidera ir, o PPdeG podería ter un desgusto conxuntural dunha ou dúas lexislaturas. Pero ese problema era moito máis grave no momento da sucesión de Fraga e non se produciu, entre outras cousas porque había un problema para organizar a sucesión que chegou a haber catro sucesores a un tempo determinado. Acabaron facendo aquilo a través dun formulismo institucional do partido, congresos, etc., e remataron gañando as eleccións nunha soa lexislatura. Polo tanto, eu creo que ese é o problema real xa que tódolos liderados moi grandes, coma o de Feijóo, no que un líder está moi asentando, a transición é moito máis difícil de facer.

P: Que tería que facer ese BNG para poder disputarlle esa hexemonía ao PPdeG?

R: Só pode facer unha cousa: centrarse. Iso entendeuno Quintana, pero non foi capaz de facelo. A única fórmula para remudar ó PPdeG é que o partido bisagra, o BNG, se poña no medio. Que poida pactar á dereita, que poida pactar á esquerda e incluso poida pactar vencendo coa dereita ou coa esquerda. Agora iso non o pode facer. Cando a esquerda pode gobernar, sempre pasa o BNG á esquerda e o PSdeG gaña no centro. É dicir, non hai ningunha posibilidade de que o Bloque gañe unhas eleccións nesta estrutura ideolóxica. O que pasa é que o BNG analizou mal a crise de Quintana e pensa que cando lle foi mal foi porque correu cara o centro e non foi por iso. Eles teñen a idea de que, facendo agora alianzas con estas cousas que os poñen na vía do nacionalismo máis radical de ERC ou Biuldu, se poderán asentar. Cando a sociedade galega pense que pode chegar ese partido ao poder retírase, porque unha parte importante do voto que ten agora mesmo é castigo ao sistema. Cando cheguen unhas eleccións nas que o PP poida perder, na esquerda volve a gañar o PSdeG.


Súbete á autocaravana de Carretando na nosa primeira viaxe, cando decidimos que era boa idea perdermos na inmensidade da AP-9!

elipses

Apostamos polo xornalismo participativo

elipses

Apostamos polo xornalismo participativo

Deja un comentario

Tu dirección de correo electrónico no será publicada.

carretandogalpolitik@gmail.com

carretandogalpolitik@gmail.com